Nếu một ngày cơ quan thuế gõ cửa và kết luận bạn “trốn thuế”, rất nhiều thứ có thể mất đi cùng lúc: tiền, thời gian, uy tín, thậm chí là rủi ro hình sự. Điều đáng sợ là không ít trường hợp không cố ý gian lận, nhưng do chủ quan hoặc thiếu cập nhật nên vô tình rơi đúng vào nhóm hành vi bị coi là trốn thuế.
Dự thảo Luật Quản lý thuế sửa đổi của Bộ Tài chính, dự kiến áp dụng từ 01/07/2026, đã liệt kê rất rõ những hành vi bị coi là trốn thuế, kèm theo các mức xử phạt “không hề nhẹ” theo Nghị định 125 năm 2020. Bài viết này giúp bạn nhìn toàn cảnh, hiểu đúng và có hướng phòng tránh ngay từ bây giờ.
1️⃣ Hành vi nào sẽ bị coi là trốn thuế từ 2026?
Theo dự thảo Luật Quản lý thuế sửa đổi, các nhóm hành vi sau được coi là trốn thuế:
Không nộp hoặc nộp chậm hồ sơ thuế trên 90 ngày
- Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, hồ sơ khai thuế
- Hoặc nộp sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn, dẫn tới thiếu số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, hoàn
Đây là lỗi khá phổ biến ở hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt khi “bận bán hàng hơn làm sổ sách”.
Không ghi nhận đầy đủ doanh thu vào sổ sách kế toán
- Khi các khoản thu liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp không được ghi chép hoặc ghi chép chọn lọc, bỏ bớt hóa đơn, bỏ bớt đơn hàng… thì bị xem là cố ý làm giảm nghĩa vụ thuế.
Không lập hóa đơn, hoặc lập nhưng ghi thấp hơn giá thực tế
- Bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ mà không lập hóa đơn, không kê khai thuế
- Lập hóa đơn nhưng ghi giá thấp hơn giá thanh toán thực tế
Đây là nhóm hành vi bị cơ quan thuế siết rất mạnh trong bối cảnh hóa đơn điện tử và dữ liệu từ sàn thương mại điện tử, ngân hàng, đơn vị vận chuyển… đã được kết nối.
Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp
Bao gồm:
- Dùng hóa đơn “khống”, hóa đơn mua ngoài để nâng khống chi phí
- Hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào bằng chứng từ không phản ánh đúng bản chất hoặc giá trị thật
- Lập hồ sơ hủy hàng tồn kho, nguyên vật liệu không đúng thực tế để giảm thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được hoàn, được miễn, giảm
Khai sai, cố ý không kê khai trong hoạt động xuất nhập khẩu
- Khai sai số lượng, chủng loại, mã HS, trị giá hàng xuất nhập khẩu
- Cố ý không kê khai hoặc cấu kết với người gửi hàng để trốn thuế
- Sử dụng hàng hóa thuộc diện không chịu thuế, miễn thuế sai mục đích mà không khai báo chuyển đổi mục đích sử dụng
Tiếp tục kinh doanh khi đã đăng ký tạm ngừng nhưng không báo với cơ quan thuế
- Nhiều hộ kinh doanh “xin tạm ngừng cho đỡ phải nộp” nhưng vẫn bán đều trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, hoặc mở thêm điểm mới. Dưới góc độ luật, đây là hành vi trốn thuế chứ không còn là vi phạm thủ tục đơn giản.
2️⃣ Khi nào là “vi phạm thủ tục”, khi nào là “trốn thuế”?
Không phải mọi trường hợp chậm nộp hồ sơ đều bị coi là trốn thuế.
Người nộp thuế không bị xử phạt về trốn thuế mà chỉ bị xử phạt về vi phạm thủ tục nếu:
- Không nộp hồ sơ đăng ký thuế hoặc hồ sơ khai thuế, hoặc nộp sau 90 ngày nhưng không phát sinh số thuế phải nộp
- Hoặc nộp sau 90 ngày nhưng đã tự giác nộp đủ số tiền thuế và tiền chậm nộp vào ngân sách trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra hoặc lập biên bản
Điểm mấu chốt ở đây là yếu tố chủ ý và hậu quả về số thuế phải nộp. Càng cố tình che giấu, càng khó được coi là “nhầm lẫn”.
3️⃣ Mức xử phạt hành vi trốn thuế hiện nay nghiêm khắc ra sao?
Theo Điều 17 Nghị định 125 năm 2020, hành vi trốn thuế bị xử phạt theo tỷ lệ nhân với số tiền thuế trốn, cụ thể:
- Phạt tiền tương đương 1 lần số thuế trốn nếu có tình tiết giảm nhẹ
- Phạt 1,5 lần số thuế trốn nếu không có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ
- Phạt 2 lần số thuế trốn khi có 1 tình tiết tăng nặng
- Phạt 2,5 lần số thuế trốn khi có 2 tình tiết tăng nặng
- Phạt 3 lần số thuế trốn nếu có từ 3 tình tiết tăng nặng trở lên
Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn phải:
- Nộp đủ số tiền thuế trốn vào ngân sách nhà nước
- Nộp tiền chậm nộp tính trên số tiền thuế trốn, kể cả khi đã hết thời hiệu xử phạt
- Điều chỉnh lại số lỗ, số thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ trên hồ sơ thuế
Nói cách khác, trốn thuế không bao giờ “lãi”, chỉ hoãn được trong ngắn hạn rồi phải trả giá nặng hơn nhiều lần.
4️⃣ Doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần làm gì để không vô tình trở thành “người trốn thuế”?
Để tránh rơi vào nhóm hành vi trốn thuế khi quy định mới có hiệu lực, kế toán và chủ doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những việc rất căn bản nhưng nhiều nơi vẫn làm chưa tới:
1) Kê khai đúng hạn và đầy đủ
- Kiểm soát lịch nộp tờ khai, nhất là kỳ quý và quyết toán năm
- Hạn chế tối đa việc nộp muộn trên 90 ngày, vì đây là ngưỡng phân định quan trọng
2) Ghi nhận doanh thu trung thực
- Bán hàng offline, online, qua sàn thương mại điện tử đều phải vào sổ
- Hạn chế tối đa doanh thu “ngoài sổ”, vì dữ liệu ngân hàng, ví điện tử, sàn TMĐT ngày càng minh bạch
3) Quản lý chặt hóa đơn và chứng từ
- Không sử dụng hóa đơn mua ngoài, hóa đơn của doanh nghiệp rủi ro cao
- Rà soát lại toàn bộ hợp đồng, biên bản, chứng từ đi kèm để đảm bảo phản ánh đúng bản chất giao dịch
4) Kiểm soát các ưu đãi, hàng miễn thuế
- Nếu sử dụng hàng thuộc diện miễn thuế, không chịu thuế cho mục đích khác, cần khai báo kịp thời
- Đừng nghĩ “lấy tạm dùng chút chắc không sao”, vì khi bị kiểm tra thì đây là hành vi trốn thuế rõ ràng
5) Cập nhật và đào tạo đội ngũ
- Chủ doanh nghiệp không nên “phó thác” hoàn toàn cho kế toán
- Tối thiểu cần hiểu khung rủi ro và quy định mới để giám sát và ra quyết định đúng đắn
5️⃣ Hoàng Lê đồng hành: Đừng đợi đến khi cơ quan thuế “gõ cửa” mới xử lý
Rất nhiều khách hàng tìm đến Hoàng Lê khi:
- Bị kiểm tra, thanh tra thuế bất ngờ
- Nhận thông báo truy thu do sử dụng hóa đơn rủi ro
- Lúng túng không biết xử lý sao với các nghiệp vụ đã lỡ hạch toán sai
Ở góc độ tư vấn, chúng tôi luôn khuyến khích doanh nghiệp phòng ngừa sớm thay vì “chữa cháy”.
Hoàng Lê với tagline “Đồng hành pháp lý và tài chính để bạn yên tâm phát triển” cung cấp các dịch vụ:
- Tư vấn thuế thường xuyên cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh
- Kế toán và báo cáo thuế trọn gói
- Rà soát rủi ro trốn thuế, lập bản đồ rủi ro và kế hoạch khắc phục
- Tư vấn hồ sơ làm việc với cơ quan thuế, hỗ trợ giải trình khi bị kiểm tra
- Đào tạo nội bộ cho chủ doanh nghiệp và bộ phận kế toán về quy định mới
📍 Nếu bạn muốn biết doanh nghiệp mình đang ở “vùng an toàn” hay “vùng rủi ro”, hãy để Hoàng Lê hỗ trợ một buổi rà soát tổng quan.
6️⃣ Lời kết: Tuân thủ thuế không chỉ để “khỏi phạt”, mà còn để phát triển bền vững
Trốn thuế không còn là chuyện “mờ mờ ảo ảo” như nhiều năm trước. Dữ liệu số, hóa đơn điện tử, kết nối ngân hàng, sàn TMĐT… đang khiến mọi giao dịch ngày càng minh bạch. Trong bối cảnh đó, tuân thủ thuế là chiến lược sống còn, giúp doanh nghiệp:
- Giảm rủi ro phạt và truy thu
- Giữ vững uy tín với ngân hàng, đối tác, nhà đầu tư
- Sẵn sàng mở rộng quy mô mà không lo “vướng đuôi” quá khứ
Theo: Gia đình & Xã hội
Nếu bạn đang băn khoăn không biết nên bắt đầu từ đâu, hãy coi bài viết này là bước đầu tiên để nhìn lại hệ thống của mình. Bước tiếp theo, Hoàng Lê sẵn sàng đi cùng bạn trên chặng đường làm sạch sổ sách, chuẩn chỉnh thuế và xây dựng nền tảng tài chính minh bạch.
Liên hệ Hoàng Lê ngay để được tư vấn chi tiết cho trường hợp của bạn
